قلعه بهستان (ماهنشان)

قلعه بهستان (ماهنشان)

قلعه بهستان يا کهن دژ در شهرستان ماه‌نشان در استان زنجان قرار دارد و قدمت اين دژ به دوره هخامنشيان برمي‌گردد .قلعه بهستان يکي از 20 قلعه تاريخي شهرستان ماهنشان در استان زنجان است که قدمت آن به قرن پنجم هجري قمري تخمين زده مي‌شود.به علت شرايط زماني خاص آن دوره، حاکمان جهت دفاع از خود و مردم اقدام به ساخت اين قلعه كرده‌اند.

طبقات بالاي اين قلعه جهت دفاع و طبقات پايين‌تر به عنوان زاغه و محل نگهداري آذوقه مردم مورد استفاده قرار مي‌گرفت.اين قلعه که در دل کوهي از جنس خاک سفت و سخت بنا شده است به علت وزش بادهاي تند و فرسايش و همچنين عبور رودخانه قزل اوزن از کنار قلعه در حال تخريب است.

سازندگان قلعه با در نظرداشتن طرح اوليه، اقدام به کندن کوه و تخليه خاک‌ها و سنگ‌ها كرده‌اند و اتاق‌ها را بوجود آوردند و به هر تعدادي که به اتاق‌هاي آن اضافه شده راه‌هاي ارتباطي آنها به مجموعه نيز بصورت دالان‌هايي افزوده شده.فضاي کلي قلعه به 3 دسته شامل اتاق‌ها، دالان‌ها و راه‌پله‌ها تقسيم مي‌شده‌ تکه گاه داراي سقفي تيزه‌دار و داراي محل‌هايي به شکل مثلث يا مدور روي ديوارها براي قرار گرفتن پيه‌سوز بوده‌است.

اين دژ داراي راه‌پله‌هاي زيگ‌زاگي در ضلع‌هاي غربي و شرقي است که روزگاري از پاييني‌ترين قسمت ضلع شمالي آن شروع مي‌شده و به دليل فرسايش طبقات زيرين آن، تردد در اين مسير خطرناک و تقريباً ناممکن است.

راه‌پله‌هاي ضلع شمال‌غربي قلعه به عنوان يکي از مناطق دست نخورده و سالم دژ بهستان است که بالاي اين پله‌ها، اتاقي به شکل طاق محراب‌هاي مسجد دوران اسلامي تزئين شده متعلق به دوره اسلامي وجود دارد و راه‌پله‌هاي زياد با عرض يک متر نيز اقتباس از اين سبک معماري است.

هم اکنون به دليل تخريب زياد تنها با کوهنوردي مي‌توان بر بالاي قلعه با تخته سنگ‌هاي عظيم مسطح آن رسيد.قسمت بالاي قلعه با گچ اندوده شده و داخل آن حوضي با ابعاد ۷ در ۳ متر و از جنس سنگ و ساروج قرار دارد که با استفاده از لوله‌هاي آب گلي نيم‌متري به اسم گنگ آب آن تأمين مي‌شده‌است.

برخي، پيشينه اين دژ را به زمان ماد نسبت مي‌دهند. مادها از طريق مصب و کناره‌هاي رودخانه قزل اوزن وارد فلات ايران شدند و در روستاهايي همچون مادآباد در ۱۵ کيلومتري شهر ماه‌نشان مستقر شدند و وجود قلعه‌هاي دفاعي همچون قلعه بهستان در ۱۲ کيلومتري ماه‌نشان معماري زيبا و هنرمندانه‌اي را به نمايش گذاشته‌است. اما بر اساس پژوهش‌هاي باستان شناسي، پيشينه اين دژ به دوره هخامنشيان به اثبات رسيده. اين دژ در دوره پس از اسلام و تا قرن پنجم نيز اين دژ پابرجا بوده و کاربرد داشته‌است.

ارسال از : طاهریان منبع : http://www.tebyan.net